Home

Bonsaiboompjes kennen we allemaal wel: kleine boompjes in mooie vormen geknipt. Bonsai is een leuke combinatie tussen plantkunde en een kunstvorm. Het is namelijk een uitdaging een gezonde plant te hebben, die ook nog eens een goede, natuurlijke vorm heeft.

Wat is bonsai?

Bonsai is een Aziatische kunstvorm, die bestaat uit het kweken, vormen en verzorgen van een kleine boom. Bonsai komt oorspronkelijk uit China, maar is later door Japan overgenomen en daar verder uitgewerkt. De naam bonsai is ook van Japanse origine. Rond de 19e eeuw werd bonsai naar het westen gebracht, en werd daar steeds populairder. Inmiddels is bonsai ook hier in het westen een veel beoefende hobby, en worden bonsai boompjes zelfs in tuincentra verkocht.

Bonsaibomen zijn over het algemeen minder dan een meter hoog en mooi in vorm gebracht. Bonsai-boompjes worden onder verdeeld in grootte, waarbij een bonsaiboom minstens drie centimeter hoog mag zijn, en maximaal 203 centimeter hoog mag zijn. De kleinste boompjes worden Shohin en Mame-bonsai genoemd. Door de kleine grootte (maximaal 15 centimeter) vereisen deze boompjes natuurlijk speciale technieken.

Welke bonsai technieken zijn er?

Natuurlijk zijn er verschillende stijlen voor het snoeien en vormen van een bonsaiboom. Deze vormen zijn gebaseerd op bestaande vormen van bomen. Zo maak je nog meer de illusie van een miniatuurboom. Kies voor een boom die past bij je persoonlijke stijl en de boom die je kiest.

Bonsai bomen worden gestileerd door middel van snoeien en bedraden, om zo te veel takken en bladeren weg te halen en de boom in een bepaald patroon te laten groeien. Snoeien kan zowel voor onderhoud gebeuren (het onderhouden van de vorm) en voor het structureren van een boom (het geven van de vorm aan de boom). Bedrading is erg belangrijk bij bonsaibomen en zorgt ervoor dat de takken in een gewenste vorm gaan groeien. Dit kan soms maanden duren. Als de takken de goede vorm hebben, worden de draden verwijderd en kun je doorgaan met het stileren van de boom.

Bladsnoei is erg belangrijk. Zo stimuleer je de boom om nieuwe, kleinere bladeren en takjes te gaan maken. Sommige mensen kiezen ervoor om dood hout te laten zitten, om de boom karakter te geven. Het vormen van het doodhout kan dus ook een belangrijke stap zijn in het verzorgen van een bonsai.

De wortelvoet is erg belangrijk bij een bonsaiboom. De wortelvoet dient goed zichtbaar te zijn. Bij iedere verpotting moet je de wortels die verticaal groeien verwijderen. Hierdoor gaan de zijwaartse wortels beter groeien, zodat deze beter zichtbaar worden.

Welke soorten bonsai zijn er?

Er zijn verschillende soorten bonsai. De bezemstijl wordt vaak bij loofbomen gebruikt en kenmerkt zich door een brede vorm.

Ook is er een rechtopstaande stijl (chokkan). De stam hoort bij deze stijl recht te zijn en aan de onderkant dikker dan aan de top van het boompje. Op 1/4e van de stam beginnen de eerste tak. De boom groeit in een helling van 60 tot 80 graden. Hierdoor lijkt deze soort op een boom die in het bos onder een harde wind of in de schaduw groeit: naar een kant. Een andere door de wind beïnvloede bonsai stijl is de fukinagashi, een boom die de vertakkingen naar een kant heeft door de wind.

Ook zijn er gekronkelde bonsaibomen. Bijvoorbeeld de moyogi, die kronkelend naar boven groeit. Bij elke bocht groeit een vertakking van de boom. De cascade stijl (kengai) is een bijzondere stijl, waarbij de boom een kronkel maakt naar beneden. Het lijkt dan alsof de boom vanaf een wand naar beneden groeit. Deze boom wordt dan ook in een hoge pot geplant. De vertakkingen moeten horizontaal groeien. De semi-cascade stijl (Han-kengai) is een variant hierop, met als verschil dat de semi-cascade niet onder de pot uitkomt. De stam groeit wel naar beneden, maar niet zo ver als bij de kengai.

Wil je een boom met een woest, natuurlijk uiiterlijk? Kies dan voor de literati stijl (de bunjingi). In de natuur komt alleen aan de bovenkant genoeg zuurstof. Daardoor komt er alleen boven een kleine begroeiing. Van deze boom worden vaak ook stukjes schors afgehaald.

Wil je een wat meer authentieke boom? Kies dan voor een dubbelstam (sokan), een boom met een hoofdstam en kleinere stam, die samen een gezamenlijke stam vormen. Wil je meerdere stammen? Kies dan voor een multistam stijl (kabudachi).

Ook is het mogelijk meerdere bonsai’s te planten. Je kunt namelijk een woud creëren (yose-ue), bonsai op een rots plaatsen (seki-joju of ishisuki), vlotstijl/ikadabuki (alle stammen komen uit een liggende stam, waardoor het een omgevallen boom lijkt die weer is gaan groeien), of een bonsai op drijfhout (sharimiki).

Ook de potten zijn belangrijk bij bonsai. Voor veel mensen is het zoeken of maken van een goede pot een hobby op zich. Er zijn speciale bonsai potten, maar deze zijn vaak erg duur. Een goede pot is van keramiek en weerbestendig. De pot moet de boom voldoende ondersteunen, maar ook qua uiterlijk goed bij de boom passen.

Welke planten en bomen worden gebruikt voor bonsai?

Iedere plant met een stevige, houten stam en goede takken kan als bonsai worden gekweekt. Je hebt dus geen speciaal klein boompje nodig, zoals veel mensen nog steeds denken. Door goed snoeiwerk en bedrading wordt de boom in de gewenste vorm gebracht. Vaak wordt er wel gekozen voor planten met kleine bladeren. Dit ziet er mooier uit in een bonsai.

De soorten boom voor het maken van een bonsai worden vaak onderverdeeld in loofbomen (bladverliezend of groenblijvend) en dennenbomen of coniferen. De Ficus bonsai en Jeneverbes bonsai zijn de meest gebruikte boomsoorten voor bonsai boompjes in Nederland.

Als je wil beginnen met bonsai, kun je dus iedere plant met kleine bladeren gebruiken voor een mooi resultaat. Het voordeel van lokale planten gebruiken is dat ze waarschijnlijk wintervast zullen zijn. Als je een bonsaiboom koopt bij bijvoorbeeld een tuincentrum, is dit in de meeste gevallen een Ficus bonsai. Dit plantje moeten in de herfst en winter binnen staan, omdat ze niet tegen kou kunnen.

Denk er dus goed over na of je binnen of buiten een bonsai boompje wil hebben. Dit heeft namelijk grote invloed op de boomsoort die je gaat kiezen voor je bonsai en de verzorging die je je bonsai dient te geven. Wil je een boompje binnen? Kies dan altijd voor een tropische of subtropische soort. Alleen deze bomen kunnen relatief hoge temperaturen het hele jaar door overleven. De Ficus bonsai is zo’n boompje. Deze soort is goed te verkrijgen en veelgebruikt. De liguster en Chinese iep zijn ook geschikt voor binnen.

De meeste bonsai boompjes dienen buiten gehouden te worden. Deze bomen zijn buitensoorten en zullen het binnen niet goed doen. Ze kunnen niet tegen de vaak toch al hoge temperatuur in onze huizen. In het Nederlandse klimaat kun je het beste kiezen voor de Japanse esdoorn of de Drietand esdoorn, mocht je je bonsai buiten willen houden. Deze boomsoorten gaan in de winter in rust en kunnen dus lage temperaturen aan. Japanse soorten doen het goed in Nederland, in verband met ons klimaat. Zorg wel voor voldoende gelegenheid voor het beschermen van de boom tegen extreme kou of warmte en neerslag.